Δευτέρα, 9 Ιανουαρίου 2012

Πλήθος περιορισμών στο λιανεμπόριο μειώνει πωλήσεις, αυξάνει τιμές


Τι διαπιστώνει η έκθεση που ζήτησε η τρόικα για τις συνθήκες ανταγωνισμού του κλάδου στην Ελλάδα

Της Δημητρας Mανιφαβα

Αύξηση των πωλήσεων στο λιανεμπόριο κατά 1,5 δισ. ευρώ, ενίσχυση της παραγωγικότητας κατά 22% και μείωση των τιμών λιανικής σε όφελος του καταναλωτή μπορεί να προκύψουν σε μια δεκαετία εάν αρθεί σειρά περιορισμών στον κλάδο και, επιπλέον, ενισχυθούν οι επιχειρηματικές συνεργασίες μεταξύ μικρότερων επιχειρήσεων. Τα οφέλη δεν αφορούν μόνο στο λιανεμπόριο αυτό καθαυτό, αλλά συνολικά την εθνική οικονομία, καθώς η ετήσια ακαθάριστη προστιθέμενη αξία στο λιανεμπόριο μπορεί να αυξηθεί πάνω από 4 δισ. ευρώ την ερχόμενη δεκαετία, ενώ εκτιμάται ότι οι βελτιώσεις στη λειτουργία του λιανεμπορίου θα προκαλέσουν και αύξηση των φορολογικών εσόδων κατά 1,3 δισ. ευρώ. Οι εκτιμήσεις αυτές περιλαμβάνονται στην κλαδική μελέτη που διενήργησε η McKinsey & Company για το λιανεμπόριο, και συγκεκριμένα για τη δυνητική συνεισφορά του στην ανάπτυξη. Η κατάθεση κλαδικής μελέτης για το λιανεμπόριο και η άρση των εμποδίων αποτελούν υποχρέωση της ελληνικής κυβέρνησης, η οποία απορρέει από το Μνημόνιο.

Ο μεγάλος κατακερματισμός της ελληνικής αγοράς, ακόμη και στο λιανεμπόριο τροφίμων, βρίσκεται πίσω από τη χαμηλή παραγωγικότητα του κλάδου σε σύγκριση με τον μέσο κοινοτικό όρο, όσο σε ένα βαθμό και για τις υψηλές τιμές των προϊόντων, ειδικά στον κλάδο ένδυσης, παρά το γεγονός της σημαντικής ποικιλομορφίας προϊόντων και προμηθευτών. Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, το οργανωμένο λιανεμπόριο (λιανεμπορικές αλυσίδες) στην Ελλάδα έχει μερίδιο 48%, έναντι 52% που αποτελεί το μερίδιο των μεμονωμένων εμπορικών επιχειρήσεων. Την ίδια ώρα, στην Πορτογαλία, χώρα η οποία παρουσιάζει ομοιότητες με την Ελλάδα, το μερίδιο του οργανωμένου λιανεμπορίου είναι 79%, στην Ισπανία 73% και στην Ιταλία 74%, ενώ στη Γαλλία εμφανίζει το υψηλότερο μερίδιο, 87%.

Ακόμη και στην κατηγορία του λιανεμπορίου τροφίμων, στην Ελλάδα η αναλογία καταστημάτων ανά 1.000 κατοίκους είναι σχεδόν διπλάσια σε σχέση με την αναλογία στη νότια Ευρώπη: 6,8 καταστήματα/1.000 κατοίκους στην Ελλάδα, όταν στην Ισπανία είναι 3,6 καταστήματα/1.000 κατοίκους, στην Πορτογαλία 3,9 καταστήματα/1.000 κατοίκους και στην Ιταλία 4,4 καταστήματα/1.000 κατοίκους. Αυτός ακριβώς ο κατακερματισμός της αγοράς εξηγεί σε μεγάλο βαθμό το μεγάλο κενό παραγωγικότητας (κατά 27% έως 34% χαμηλότερη παραγωγικότητα σε σχέση με τον μέσο όρο της Ε.Ε.-15) και το υψηλό κόστος λειτουργίας του κλάδου στην Ελλάδα. Εάν, για παράδειγμα, η διάρθρωση του λιανεμπορίου τροφίμων στην Ελλάδα ήταν ανάλογη με αυτή της Ιταλίας, τότε, σύμφωνα με τη μελέτη της McKinsey & Company η παραγωγικότητα θα μπορούσε να αυξηθεί κατά 10% και πλέον σε ό,τι αφορά τις πωλήσεις ανά ώρα απασχόλησης. Προς την κατεύθυνση αυτή στη μελέτη προτείνεται η ενίσχυση των συνεργασιών μεταξύ μεμονωμένων επιχειρήσων και η οργάνωσή τους, για παράδειγμα, σε ομίλους αγορών έτσι ώστε να πετυχαίνουν καλύτερους όρους στο επίπεδο των προμηθειών και της διανομής.

Σημαντικό ρόλο στη σημερινή διάρθρωση του λιανεμπορίου στην Ελλάδα διαδραματίζει και το υφιστάμενο ρυθμιστικό πλαίσιο. Τρεις είναι οι βασικοί περιορισμοί, που από πολλούς θεωρούνται ρυθμιστικά εμπόδια και περιορισμοί στην ελεύθερη αγορά. Αυτοί είναι:

α) Η απαγόρευση διάθεσης από τα σούπερ μάρκετ εφημερίδων, προϊόντων καπνού, μη συνταγογραφούμενων φαρμάκων, ψωμί το ψήσιμο του οποίου ολοκληρώνεται εντός των καταστημάτων (το λεγόμενο bake-off) και καύσιμα. Η διάθεση των προϊόντων αυτών από τις αλυσίδες θα είχε σημαντικό θετικό αντίκτυπο στα έσοδα των αλυσίδων, καθώς συνολικά ο καθαρός τζίρος των κατηγοριών αυτών, εξαιρουμένων των καυσίμων, υπολογίζεται σε 3 δισ. ευρώ. Ανάλογες απαγορεύσεις υφίστανται μερικώς και σε άλλες χώρες της Ε.Ε., όχι όμως στην έκταση που ισχύουν στην Ελλάδα. Σύμφωνα με τη μελέτη, η άρση αυτών των περιορισμών θα ενίσχυε τον ανταγωνισμό σε όφελος των καταναλωτών.

β) Περιορισμοί στο ωράριο λειτουργίας των καταστημάτων. Ανάλογοι περιορισμοί ισχύουν και σε άλλες χώρες της Ε.Ε. Στη μελέτη δεν υπάρχει κάποια πρόταση περί αλλαγής του ωραρίου.

γ) Περιορισμοί στη δημιουργία εμπορικών κέντρων και μεγάλων καταστημάτων, εκτός των νομών Αττικής και Θεσσαλονίκης. Εκτός από τους περιορισμούς που υπάρχουν ακόμη στη νομοθεσία, προβλήματα προκύπτουν από την ανύπαρκτη χωροθέτηση εμπορικών ζωνών, καθώς και από το γεγονός ότι συχνά γίνονται προσφυγές στη Δικαιοσύνη κατά των μεγάλων επενδύσεων ακόμη και όταν οι επιχειρήσεις έχουν λάβει τις σχετικές άδειες ή ακόμη και αφού έχουν ολοκληρώσει την κατασκευή. Αυτές οι δικαστικές περιπέτειες κοστίζουν σε χρόνο και χρήμα. Οπως επισημαίνεται στη μελέτη, η μείωση αυτών των διαδικασιών θα μπορούσε να έχει θετικό αποτέλεσμα στις τιμές. Με δεδομένο το ότι η εμπορική χωροταξία θα καθυστερήσει, οι συγγραφείς της μελέτης προτείνουν στην κυβέρνηση να ξεκινήσει με τη δημιουργία εμπορικών ζωνών γύρω από τις 20 μεγαλύτερες πόλεις της Ελλάδας.

Καθοριστικοί παράγοντες για την ανάπτυξη του λιανεμπορίου κρίνονται, τέλος, η εντατικοποίηση των ελέγχων για την πάταξη του παρεμπορίου και η πραγματοποίηση στοχευμένων επενδύσεων σε νέες τεχνολογίες, logistics και ηλεκτρονικό εμπόριο.


Τι υπαγορεύει το Μνημόνιο

Η μελέτη για τον εντοπισμό των εμποδίων στο λιανεμπόριο και τις προτάσεις για την άρση αυτών αποτελεί υποχρέωση της ελληνικής κυβέρνησης από το Μνημόνιο και τέθηκε πρώτη φορά ως όρος τον Αύγουστο του 2010.

Η σχετική μελέτη, η οποία ανατέθηκε στη McKinsey & Company, παραδόθηκε τον Νοέμβριο του 2011 στην κυβέρνηση. Βάσει του νέου επικαιροποιημένου Μνημονίου, τα συγκεκριμένα μέτρα και το χρονοδιάγραμμα για τα παραπάνω θα πρέπει να έχουν υιοθετηθεί από την κυβέρνηση έως τα τέλη Μαρτίου 2012. Μια πρώτη απόπειρα για την άρση των περιορισμών έγινε τον Μάρτιο του 2011, όταν με υπουργική απόφαση η κυβέρνηση προχώρησε στην κατάργηση των οικονομικών και κοινωνικών κριτηρίων για τη δημιουργία εμπορικών κέντρων εκτός Αθηνών και Θεσσαλονίκης.

Σε ό,τι αφορά το bake-off, η Ελλάδα αντιμετωπίζει τον κίνδυνο παραπομπής στο Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Η Κομισιόν έχει αποστείλει δεύτερη αιτιολογημένη γνώμη στην κυβέρνηση, ζητώντας άρση όλων των περιορισμών.

Εφημερίδα Καθημερινή (7.1.2012)